Ecevit's super site

Dengê Bumsuz'e - Dengê kurdêr Haymana.

Ana Menu

Eglence

Kurdi

Ziman-Dil
Nav-isim

Webmaster

Bumsuz Köse yazilari

Not: Bumsuz kösesi halen bos. Lutfen bize yazin ve bizde ekliyelim.

Gûncel Haberler

Yeni Haberler
Sitemizde her zaman yeni haberler bulabilirsiniz.

»Kitap

»Sinema

»Galeri

»Son Haberler

Bumsuz

KØBENHAVN

Iç Anadolu Kürtleri

Haymana Kürtleri

Mehmet Özkök

Orta Anadolu Kürtleri (OAK) yeterince bilinmiyor. Bu konuda en derli toplu bilgiler Nuh Ates'in Ankara, Konya ve Kirsehir'i baz alan "Iç Anadolu Kürtleri" adli eserinde bulunabilir. Ancak o da sinirli kaynaklardan yararlandigi için bu konuda bilinen sorulari yanitlamakta zorluk çekiyoruz. Dikkat edilirse bugüne kadar yararlandigimiz kaynaklar hep yabanci misyonerler tarafindan yazilmistir. Örnegin Moltke; Alman, Georges Perrot; Fransizdir. Anadolu'da yasayanlar beraber yasadiklari sorunu anlatmayi, çözüm yollari önermeyi denememislerdir. Elde yeterli bilgi ve belge olmayinca da bazilari eksik bilgilerle kesin hükümlere varmislar, OAK'nin tarihini 250-300 sene gibi çok yakin sayilabilecek bir zamana dayandirmislardir. OAK, oldukça genis ve arastirilmaya deger bir konu.

Ben yalniz Haymana Kürtleri üzerine kisa gözlem ve belirlemelerde bulunarak özel olarak Sêxbizinlar üzerinde durmak istiyorum. Haymana Kürtlerinin ne zaman gelip yerlestikleri bilinmiyor. En dogru bilgiler Osmanli arsivlerinde ve Meclis Iskan Raporlari'nda sakli, ancak ne bu arsivler açiliyor ne de Iskan Raporlari açiklaniyor. Bu durumda biz ancak gözlemlerimizi aktarabiliyoruz. Asiretlerin iskan edilmesi ile ilgili yazili kaynaklardan çikan sonuçlar iskanlarini Fatih dönemine uzandigini gösteriyor. Fatih döneminde Uzun Hasan'a ait topraklar, Osmanli ve Iran arasinda paylasiliyor. Yavuz ile Sah Ismail arasindaki 1514 Çildiran Savasi'nda, Yavuz; Sunni Kürtleri, Sah Ismail ise Alevi Kürtleri savas meydanlarina sürüyor. Yavuz'un zaferi O'nun Firat'tan Urmiye Gölü'ne kadar olan bölgede hükümdarligini pekistiriyor. Bu dönemde Irak'in Bezeyan Bölgesi, Mus, Malazgirt, Elazig ve Varto'da ikamet eden Sêxbizin Asireti mensuplari, bu savastan etkileniyorlar. Asiret reisleri Seyh Hüseyin önderliginde Batiya dogru göç ediyorlar. Cevdet Türkay, Osmanli arsivleri isiginda "Ankara Çevresindeki Asiret ve Boylar" adli kitabinda (Istanbul, 1979) Sêxbizin Asireti'nin Ankara'ya geldigini belirtiyor. Türkay ayni zamanda asiretin Imam Muhammed-El Bakir ve Zeynel Abidin ve Seyh Selahaddin sülalesinden olduklarini ileri sürüyor.

Haymana'da yogun olarak yasayan asiretin bugüne kadar ki girisli çikisli tarihine iliskin bilgiler ise bulunmuyor. Haymana'nin 40'a yakin köyüne dagilan asiretin ilk iskan yerlerinden biri olarak Yenice görülüyor. 1894 tarihli Ankara Vilayet Salname'sine göre Yenice'nin adi o zamanlar Sihbizinli Nahkiyesi olarak geçiyor. Haymana disinda Kulu'ya bagli Canimana, Dipdede, Karakilise gibi köyler, Polatli'ya bagli Kayabasi köyünde de Sêxbizinlar yasar. Haymana merkezinde de önemli sayida Sêxbizinlar yasarlar. Haymana Kürtleri üzerine yazilmis eserlerden biri de Georges Parrot tarafindan kaleme alinmistir. 1865 yilinda yazilan makalelerden olusan kitap, yazarin Haymana Kürtleri arasinda geçirdigi günlerine ait gözlemlerini kapsamaktadir. Perrot, Haymana Kürtleri arasinda sözlü bir tarih arastirmasina baslar. Yasli Kürt köylülerine ne zaman buralara geldiklerini soran Perrot, en yaslilarinin bile dedelerinin 150-200 yil önce buralarda dogduklarini söylediklerini yazar. Bu insanlarin ülkenin hangi yörelerinden hangi nedenlerle ne zaman gelip yerlestikleri tam olarak bilinmemektedir. Bu durumda Türklerin 11. yy'da Anadolu'ya gelisleri ile beraber Kürtlerin de çesitli nedenlerle Orta Anadolu'ya kadar geldiklerini, göçebe yasam ve hayvancilik kosullarinin onlari Haymana bozkirlarina kadar tasidigini ve onlarin Haymana'nin ilk yerlesiklerinden oldugunu düsündürüyor.

Kürtlerin Orta Anadolu'ya Çaldiran Savasi'ndan önce geldiklerini düsündüren baska söylentiler de var. Haymana'nin kurulusu 1402'den öncedir. 1402 yilinda Timurlenk ile Yildirim Beyazit arasinda çikan savas Haymana yöresinde cereyan eder. Söylentiye göre savas sirasinda Timur'a çok sevdigi kizi Mane'nin ölüm haberi verilir. Timur'da büyük bir aci ile elini havaya açarak "heeey Mane" diye bagirir. Böylece yöreye Heymane adi verilir. Sêxbizinca "leng" topal anlamina gelir. Topal Timur anlamina gelen Timurlenk Sêxbizin Kürtlerinden olmasin mi? Orta Anadolu Kürtleri denildiginde Ecevit'in hep animsadigi ve dile getirdigi Haymana Kürtleridir. Osmanli arsivlerini arastirma olanagi olan Ecevit, büyük bir olasilikla bu yöreye ilk yerlesimleri de bilir. Osmanli arsivleri devlet sirri olmaya devam ederse bu konudaki spekülasyonlar da bitmez. Ister 1400'lerde ister daha önceleri gelsinler, bu durum Haymana yöresine yerlesen Sêxbizinlarin Kürt oldugunu ve yörenin ilk yerlesiklerinden olduklari gerçegini degistirmiyor. Sêxbizinlarin diger Kürtlerden en belirgin ayriliklari dil konusunda görülüyor. Onlar Sêxbizinca konusurlar. Sexbizinlarin yaslilari Kurmanci lehçesini bilir, ancak gençler bilmezler. Sêxbizinca daha çok Sorani lehçesine benzese de onun ayri bir lehçe oldugunu düsünüyorum. Dildeki lehçe farkliliklari, dilin zenginligini gösterse de iletisimde zorluk sagladigi da ayri bir gerçek. Dil konusundaki ayriliklara daha önceleri Birnebun'un 4. sayisinda degindigim için bunlari tekrarlamayi gereksiz görüyorum. Bu konuda ayrica ayni derginin 3. sayisinda yayinlanan Mahmut Levendi'nin yazilarina da bakmakta yarar var kanisindayim. Sêxbizinlarin diger bir özelligi daginik bir sekilde yasamalaridir. En derli-toplu yer olarak yasadiklari Haymana yöresi disinda, onlar, Türkiye'nin çesitli illerinde genellikle köylerde yasarlar. Diyarbakir, Çermik, Bayburt, Gümüshane, Adapazari, Merzifon, Yozgat, Çorum gibi illerde Sêxbizin köylerine rastlamak olasi. Barzani'nin Sêxbizin komutanlarindan sözetmesinden, o yörede de Sexbizinlarin yasadigini anliyoruz. Sêxbizinlarda aga, asiret, seyh gibi kavramlar asilmis, feodal iliskiler çözülmüstür. Kapitalizmin egemen olmasi emek-sermaye çeliskisini de gündeme getirmistir. Ancak çözülmeyen ulusal sorun onlarin bu soruna da duyarli olmalarin beraberinde getirmistir. Ulusal soruna ilgi Barzani hareketine duyulan sempati ile devam etmis ve günümüzde bu sorunun çözümü yönünde gösterilen çabalara destek asamasina gelmistir.

Orta Anadolu Kürtleri ve çözüm önerileri, dolayisiyla Sêxbizinlarin sorunlari henüz tartisma platformuna yeterince tasinmis degil. Asil sorun tartisildigi, onun çözümü yönünde savasim verildigi için bu sorun hep ikincil durumda kaldi. Kürt örgütlerinin hiçbirinin program ve çalismalarinda OAK gereken yeri almiyor. Bu durumda Nuh Ates'in tartisma platformuna getirdigi ve yürekten katildigim federal çözüm önerilen fikir jimlastiginden öteye gitmiyor. Bu ve benzer sorunlarin yeterince tartisilmasi bir yönü ile Kürt sorununun uluslararasi boyutlarda kabul görmesine, diger yönüyle de Türkiye'nin demokratiklesmesine kosut olarak gelisiyor. Türkiye'deki demokratiklesme hizi da kaplumbaga hizini geçmedigi için sorunlarin tartisma ortamina gelmesi gecikiyor. Türkiye'de Kürt sorunu demokratik ve barisçil yöntemlerle, legal mücadele zemininde yürütülen çalismalarla çözülebilir. Çözümünün önkosulu, ülkede demokrasinin tam olarak saglanmasidir. Düsünce ve örgütlenme özgürlügü olmadan sorunlar dogru zeminlerde tam olarak tartisilamaz.

Çözüm önerileri zenginligi yaratilamaz. Sinirli demokratik ortamda öneriler hep üstü kapali olur. Bask, Katalonya veya Korsika örnegi ile Kürt sorunu, Almanya, Isviçre, Belçika modeli ile de Türkiye'nin devlet yapisi tartisilmis olur, sorunun özüne inme önlenir. Oysa sorunun özü sudur. Türkiye'de çözüm bekleyen Kürt sorunu orta yerde duruyor. Bu sorunun çesitli boyutlari ve çesitli çözüm yollari bulunuyor. OAK'de sorunun bu boyutlarindan biridir. Çözüm bagimsiz devletten, federal yapiya, bölgesel özerklikten kültürel özerklige uzanan zengin bir çözüm perspektifinde bulunabilir. Ülkenin bölünmesi, üniter yapi, çakil tasi edebiyati ve devekusu politikasi ile sorun çözülmez. Hiç kimse 26 kantona bölündügü için Isviçre'nin bütünlügünün, zayif düstügünü söyleyemiyor. Federal yapi Almanya ve Belçika'yi zayiflatmiyor. Fransa'nin üniter yapidan vazgeçmesi onlarin bölünmesini getirmiyor. Ancak bu ve benzer konulari tartismak Türkiye egemen güçleri için dünyanin sonu oluyor.