Ecevit's super site

Dengê Bumsuz'e - Dengê kurdêr Haymana.

Ana Menu

Eglence

Kurdi

Ziman-Dil
Nav-isim

Webmaster

Bumsuz Köse yazilari

Not: Bumsuz kösesi halen bos. Lutfen bize yazin ve bizde ekliyelim.

Gûncel Haberler

Yeni Haberler
Sitemizde her zaman yeni haberler bulabilirsiniz.

»Kitap

»Sinema

»Galeri

»Son Haberler

Bumsuz

KØBENHAVN

Iç Anadolu Kürtleri

ORTA ANADOLUYA GÖÇ VEREN YÖRELE

Rohat Alakom

Orta Anadolu’ya gelen Kürtlerin nereden geldikleri sorusu, bunlarin ne zaman geldikleri sorusu gibi son derece önemlidir. Ama bu alandaki bilgilerin son derece sinirli oldugunu görüyoruz. Bu konu ayri bir çalismayi gerektiriyor. Anadolu’nun disnda yasayan baska yörelerden Kürtlerin, Orta Anadolu’ya göç ettikleri görülmüstür, Iran’dan göç eden Lek Kürtleri gibi. Özellikle Adana ve yöresinde yasayan, daha sonralari baska yörelere göç eden Lek Kürtlerinin asil yurtlari Kermansah’dir. Iran’da Lekistan denilen bir yöre de yasamaktadirlar.55 Lek Kürtlerinin 1512 yilinda Yavuz Sultan Selim ve güçlerine yardim ettikleri ve daha sonra Kozan yöresine yerlestikleri öne sürülmektedir. Arastirmaci Wolfram Eberhard bir incelemesinde Kozanogullarinin aslinda Kürt oldugu ve zamanla Türkmenlestiklerini belirilmektedir.56 Daha sonraki yillarda Kozanogullarinin daha güçlü olabilmek için bu kez cesaretleriyle taninan Lek Kürtlerinin kizlariyla evlenmeyi tercih ettikleri görülmüstür.57 Diger yandan Kürt tarihçilerinden Celilê Celil’in ortaya çikardigi iki belgede, Kozanogullarindan bazi kisilerin, örnegin bir Kürt olarak Kozanoglu Süleyman Bey’in 1888 yilinda Istanbul’daki Rus Büyük Elçiligiyle iliskiye geçtigi görülmektedir.58 Lek Kürtleri daha sonralari Anadolu’nun baska yörelerine dagilmislardir. Urfa’da "Lekler Mahallesi" adinda bir mahallenin oldugu söylenmektedir.

Degisik kaynaklarda Kars, Agri, Mus, Van, Erzurum, Adiyaman ve Urfa yöresinden Kürtlerin farkli zamanlarda Orta Anadolu’ya göç ettikleri belirtilmektedir. Genellikle Kars ve yöresinde Kürt aristokrasisini temsil eden Torunlar denilen bir tabaka ve asiretten bazi unsurlarin Orta Anadolu’da günümüze kadar varlik göstermis olmasi, Kürdistan’dan buraya yönelik göçlerin tipik bir isaretidir. Kaynaklarda zaman zaman Mala Kosan (Köseler Konagi) diye adlandirilan bu asiretten insanlarin ne zaman buraya geldikleri bilinmiyor.60 Örnegin Polatli yöresinde Köseler ve Yunak yöresinde Torunlar adli yerlerin bulundugu saptanmistir. Bu ilginç Kürt tabakasi konusundaki bilgilerimiz son derece sinirlidir: "Beyligin irsi olarak intikal ettigi boylarda, bey ailesinin yani sira bir torun grubunun mevcudiyeti görülüyor. Bunlar konar-göçer tesekküllerin idarecileri ile beraber bir aristokrasi teskil ediyorlardi".61 Fatma Yesilöz ve Elife Kart’in birlikte hazirladiklari bir lisans tezinde, Cihanbeyli’ye bagli Gölyazi kasabasinda asilzade olarak taninan Torunogullari adinda bir asiretin oldugu belirtilmektedir. Bazi asiret adlarindan açilmisken ilgimizi çeken Espkesan yöresinden de söz etmek gerekir. Hütteroth’a göre Cihanbeyli ilçesinin güneyinde Kirkisla ve Dondurma köyleri arasinda yer alan bu yerin adi Kürtçede Espkesan veya Hespkesan olarak bilinmektedir. Bu sözcük esp (at) ve kesan (çekmek) sözcüklerinden olusmaktadir: "XIX. yüz yilda önce Esbkesan adiyla anilan kasaba, daha sonra Aksehir Kazasi’na baglanarak Inevi adiyla bir nahiye durumuna getirildi. 30 Mayis 1926’da da Cihanbeyli adiyla ilçe merkezi oldu. Bu adin yörede yasayan Canbekli Asireti’nden kaynaklandigi sanilmaktadir.62 Kürtçe bir sözcük olan Espkesan sözcügü ayrica Orta Anadolu Kürtleri arasinda bir asiretin adi olarak biliniyor. Karaman ve yöresinde Atçeken adli bir toplulugun yasadigi öne sürülür. At kültürünün Kürtler arasinda çok eski olmasinin böyle bir adin ortaya çikmasinda etkili oldugu söylenebilir. Bazi kaynaklar XVIII. yüzyilda Mus yöresinden gelen Kürtlerin Konya’nin Kulu ilçesine yerlestiklerini ve Kürdistan’dan gelen Doykanli asiretine bagli bazi göçmenlerin de XVII. yüzyilin baslarinda Konya’nin Yunak ilçesine göç ettiklerini belirtirler.63 Kürdistan’dan Orta Anadolu’ya göç eden Kürtler asiret iliskilerini burada da sürdürmüslerdir. Bu asiretlerin yasadiklari yerlesim alanlarina dayanarak ve bazi karsilastirmalar sonucunda bu Kürtlerin nereden geldikleri konusunda belli ipuçlarina sahip olabiliriz. Örnegin Konya yöresindeki köyler üzerine 1945 yilinda kaleme alinan bir kaynakta bu Kürt asiretlerinin sadece Cihanbeyli yöresinde olanlari söyle siralanmisti;

-Halekânli Asireti (Cihanbeyli kazasinin Xelika Doldurme ve Yapali köylerinde)

-Cüdkânli Asireti (Cihanbeyli kazasinin Haremi Cütkanli ve Yapali Cütkanli köylerinde)

-Ömeranli Asireti (Kulu kazasinin Ömeranli, Çöpler, Beskardes köylerinde)

-Sefkanli Asireti (Kulu kazasinin Celep, Kürt Oglu, Cihanbeyli kazasinin Bulduk köylerinde

-Kütük Usagi Asireti (Cihanbeyli kazasinin Kütükusagi köyünde)

-Nasir Asireti (Cihanbeyli kazasinin Yeniceoba nahiyesinde ve Kusca köyünde)

-Meyhanli Asireti (Kulu kazasinin Yazi Çayiri köyünde)

-Cihanbeyli Asireti (Cihanbeyli kazasinin Sülüklü nahiyesinde, Besisikli, Sarikaya, Boyali, Zaferiye, Hatirli, Içkisla, Hacimusalar, Kelhasan, Haciömer Usagi, Sinanli köylerinde)

-Ekecik Asireti (Haymana kazasinin Çimen, Kandil, Cihanbeyli kazasinin Büyükbeskavak, Küçükbeskavak köylerinde).64

Kürtlerin uzun yollar katlederek Kürdistan’dan çok uzak olan Orta Anadolu’ya yerlesmesinin bazi nedenleri olmalidir. Bu nedenlerin basinda hiç kuskusuz sürgün olaylari, Kürdistan’da süren savaslar, asiret çatismalari, yoksulluk, kitlik, issizlik, evlilik-akrabalik iliskileri ve kisisel tercihler gibi birçok neden gelmektedir. Örnegin Birinci Dünya Savasi (1914-1918) yillarinda yüzbinlerce Kürt, Kürdistan’dan Anadolu’nun Bati yörelerine sürgün edilmislerdir. Huzursuzluk ve gerginliklerin oldugu yöreleri Orta Anadolu’ya en çok göç veren yörelerin basinda gelmistir. Özellikle Rus saldirilarinin yogun oldugu Agri, Kars, Erzurum ve Mus gibi yörelerden göçlerin fazla oldugunu tahmin edebiliriz. Bu yillarda çok genis kapsamli sürgün olaylari yasanmistir. Bu sürgünler sonuc Bu yillarda Erzurum, Van ve Bitlis yöresinden gelen Kürtlerin bir kesimi; Izmit, Samsun, Balikesir gibi daha degisik yörelere iskân edilmislerdir

Sürgün Yeri

ERZURUM, VAN, BITLIS

1.250 2500 3.532 Adana

79.173 5490 25.232 Ankara

9.009 0 0 Kastamonu

0 7824 15.000 Konya

1.000 0 0 Izmit

11.607 0 0 Kayseri

5.000 4811 5.000 Maras

1.235 1500 1.500 Nigde

3.100 0 0 Balikesir

36.672 0 0 Samsun

Bu sürgün Kürtlerden bir kesimi büyük bir olasilikla gittikleri mekanlara yerlesmis, bir daha Kürdistan’daki eski yerlerine geri dönmemislerdir. Kürtler, özellikle yörede bas gösteren savaslar nedeniyle büyük güçlükler yasamislardir. Bir ates çemberi içinde kalan Kürtler sonunda savasan güçlerden birisinin yaninda yer alarak, diger tarafa karsi savasmak zorunda kalmislardir. Bazen de savas yüzünden yerlerini terkederek, göreli olarak daha sakin yörelere, Batiya dogru kaçmislar ve büyük bir kesimi seçimlerini Orta Anadolu’da yapmislardir.

Cumhuriyet döneminde basgösteren Kürt Isyanlari sonucunda birçok kürt sürgün edilmislerdir. 1925 yilinda meydana gelen Seyh Said Isyani sirasinda genis kapsamli sürgün olaylari yasanmis, bir milyon civarinda insan Batiya sürgün edilmistir ve bunlardan bir kesimi ta Trakya’da bulunan Tekirdag’a kadar sürülmüslerdir.66 Seyh Said Isyani’ndan sonra sürgün edilen Kürtlerden bazilari Konya yöresindeki Omeranli köyüne sürgün olarak gelmislerdir.67 Böylece 20. yüzyil baslarinda Orta Anadolu’ya yönelik sürgün ve Kürt göçleri devam etmistir. Diger yandan Kürtlerin Batiya dogru göç etmesinin önemli nedenlerinden birisi de; Dogudan gelen Rus saldirilarinin bu yillarda artmis olmasidir. Yüzbinlerce Kürt insani Anadolu’nun Iç ve Bati kisimlarina dogru göç etmek zorunda kalmistir. Bunlardan bir kesimi Konya yöresine yerlesir. Birinci Dünya Savasi yillarinda Orta Anadolu’ya yapilan bu Kürt göçleri konusunda bu yillarda Istanbul’da çikan Kürt gazete ve dergileri sayesinde net bilgilere sahip oluyoruz. Bu Kürtlerin nereden, ne zaman geldikleri, ne kadar olduklari ve hangi yöreye yerlestikleri konusunda sinirli da olsa bilgi sahibi olmaktayiz. Ama bazi karsilastirmalar yaptigimizda öyle anlasiliyor ki Orta Anadolu’ya yönelik Kürt göçleri h

Sadece Dogu’dan degil, Güneydeki bazi yörelerden Orta Anadolu’ya yönelik göçler de olmustur. Bu yerlesim birimlerinden birisi Dondurma’dir. Yeni adiyla Gölyazi olarak bilinen bu köyün tarihçesi konusunda Fatma Yesilöz ve Elife Kart su bilgileri aktarirlar: "Gölyazi Köyü’nün geçmisi çok eskilere dayanmaktadir, bunu da köy merkezinde bulunan yigma höyüklerden anliyoruz. Gölyazi halki buraya Adiyaman ve Urfa’dan, özellikle Adiyaman’dan gelmistir. Gelip yerlesmelerindeki baslica etken, sosyal hayat ve ekonomik refahin olmamasidir. 19. yüzyilin baslarinda büyük bir kurakligin basgöstermesi, Çukurova’ya göç etmelerine sebep olmustur. 10 yil kadar Çukurova’da kaldiktan sonra geri Dondurma’ya dönmüslerdir. Kasabanin o zamanki ismi Dondurma. Bu bölgede daha önce Rumlar yasadigi için Dondurma ismini de onlar vermistir".68 Arastirmaci Hütteroth’un 1858 yilinda kuruldugunu söyledigi bu köyün tarihi geçmisi konusunda Fatma Yesilöz ve Elife Kart 1855-56 tarihlerini vermektedirler. Genellikle eskilerde geçimlerini tuz ticaretinden saglayan bu köyde kadinlarin dokuduklari halilar, yöreden geçen gezginlerin dikkatlerini çekmistir.

»Geri Dön