Ecevit's super site
Ana Menu
- Ana sayfa
- Tarih
- Forum
- Galeri
- Misafir Defteri
- Kitap
- Makale
- Anket
- Linkler
- Ziman-Dil
- Nav-isim
- Müzik
Kurdi
Gûncel Haberler
Gündem
Kürtçe
Murad Ciwan
Günümüzde Kürtçe, Önasya´da, Anadolu, Kafkasya, Fars ve Arap topraklari arasinda kalan alanda konusulur. Bu dile batida Türkçe, kuzeyde Ermenice, kuzey-doguda Azerice, doguda Farsça ve güneyde Arapça komsuluk eder. Kürdistan topraklari, günümüzde parçalanarak Iran, Irak, Suriye ve Türkiye devletlerinin sinirlari içine alinmistir. Bu durumda Iran´in bati ve güney-batisi, Irak´in bastan basa kuzeyi ve kuzeydogusu, Suriye´nin kuzeyi ve Türkiye´nin dogu ile güney-dogusu Kürtçenin anavatanidir. Kürtçe konusan topluluklar ayrica Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Pakistan (Pakistan Belucistan´i), Afganistan, Hindistan, Lübnan gibi ülkelerde bulunurlar.
Horasan, Tahran, Bagdat, Sam, Ankara, Istanbul, Konya, Izmir gibi baskent ya da büyük kentlerde de Kürtçe konusan yogun bir nüfusa rastlanir. Sözkonusu ülke, baskent ya da metropollere bazi Kürtlerin yerlesmesinin tarihi yüzyillar öncesine dayanirken bir bölümü de içinde bulundugumuz yüzyilin özellikle de son onyillarin zorunlu göç ve sürgünlerinin sonucudur. Bu anlamda Avrupa ülkeleri, Amerika ve Avusturalya’da da toplam yarim milyona varan bir Kürt nüfustan sözedilebilir.
Hint-Avrupa dil ailesinin Hindu-Irani kolunda Irani bir dildir ve onun kuzey-bati Irani grubundandir.
Dünya dilleri su dil ailelerine ayrilirlar:
1) Hint-Avrupa Dilleri Ailesi2) Sami Dilleri Ailesi: Arapça, Ibranice, Akatça gibi dilleri içine alir.
3) Bantu Dilleri Ailesi: Güney ve orta Afrika bölgelerindeki kimi dilleri içerir.
4) Çin Dilleri Ailesi: Çin ve Tibet dillerini içine alir.
5) Ural-Altay Dilleri Ailesi: Bu dil ailesine Fince, Macarca, Estonca, Uygurca, Samuyetçe, Türkçe, Mogolca ve Mançuca girer.
Dünya dilleri ayrica yapilari bakimindan üçe ayrilirlar:
1) Tek heceli diller: Çin ve Tibet dilleri2) Eklemli diller: Türkçe, Fince ve Macarca
3) Bükümlü diller: Hint-Avrupa ve Sami dilleri bu gruba girerler.
Bu siniflandirmaya göre Kürtçe bükümlü diller grubuna girer.
Kürtçe´nin konusuldugu anavatan topraklarinin sinirlarini belirlemek istersek söyle bir tablo çizilebilir: Kuzeyde Ermenistan´da Leninakan´dan baslayarak batiya dogru Kars, Erzurum, Erzincan illeri ile Sivas ilinin dogu yakasi ve Kayseri´nin Sariz kazasini, Kahraman Maras´i, Hatay ilinin Kirikhan ilçesini içine alacak biçimde uzanır, Türkiye-Suriye devlet sinirini asarak Haleb´in kuzeyindeki Afrin(çiyayê Kurmênc-Kürt Dagi) bölgesine varir. Afrini içine alarak doguya dogru Kobanî(Ayn Arab), Serê Kaniyê(Rasulayn), Dirbêsiyê, Amûd ve Kamisliya uzanir. Suriye sinirlari içindeki Cizre yöresini içine aldiktan sonra Dicle nehri boyunca güneye iner, Musul bölgesini; Sincar daglarini, Hemrîn siradaglarinin güney eteklerini içine alarak güneyde Irak sinirlari içinde Tikrit bölgesine kadar varir. Oradan Mendeli´yi, Pistkêw dagini içine alarak Iran´da güneydeki Pistkêw, Pêskêw, Balagrêwe, Baxtiyarî, Kahgêlû ve Mamesanî yörelerinden olusan Loristan´in güneyine dek uzanir. Kuzeyden, doğu yakası boyunca güneye inerken sınırlar, Aras nehrinin doğu yakasını, Iran´da Maku ve Xoy´u, Urmiye Gölü´nün bati ve güney kiyilarini, Merexe´nin kuzeyine düsen Sehend Dagi´ni içine alir. Oradan zikzakli bir biçimde Ahmedawa, Mesîrabad, Bicar (Kuzey-Dogudaki son Kürt sehri) ve Hemedan´in batisindaki Esedawa´nin köy ve kasabalarindan geçer, Karêz, Ali Çadder ve Isfahan´in batisindaki Sar Kurd´a kadar gider, oradan güneye yönelir, Kûzeyrûn ve Hesar sehirlerine varir.
Latin harflerini temel alan Kürtçe alfabe 31 harften olusur.
1 Büyük harfler (Tîpên girs)A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S S T U Û V W X Y Z
2 Küçük harfler (Tîpên hûr)
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s s t u û v w x y z
Kürtçe alfabe, 31 sesten; 8'i ünlü, 23'ü de ünsüzden olusur.
Kürtçe'de ünlüler (Dengdêrên zimanê Kurdî): a e ê i î o u û
Kürtçe'de ünsüzler (Dengdarên zimanê kurdî): b c ç d f g h j k l m n p q r s s t v w y x z
Uzun ünlüler (Dengdêrên dirêj): a ê î o û
Kisa ünlüler (Dengdêrên kurt): e i u
Ünsüzler de dörde ayrilir:-Dudak ünsüzleri
-Ön damak ve dis ünsüzleri
-Damak ünsüzleri
-Arka damak ve girtlak ünsüzleri
Dudak ünsüzleri (Dengdarên lêvan): b f m p v w
Ön damak ve dis sessizleri (Dengdarên pidî û diranan): d l n r s t z
Damak ünsüzleri (Dengdarên ezmanê devî): c ç j s y
Arka damak ve girtlak ünsüzleri (Dengdarên xidîkê û qirikê/gewriyê): g k h q x
Kürt dilinin lehçeleri
Kurmanci: Türkiye ve Kuzey Irak'in büyük bir kismi konusur.Sorani : Güney Kürdistan.
Zaza : Dersim, Diyarbekir, Sivas yörelerinde çogunlukla Alevi Kürtler arasinda konusulur.
Gorani : Iran Kürtlerinin konustugu lehçe.
Webmaster: Ecevit Yagci ecevit01@yahoo.dk
Sponsorlar
Galeri
Kitap
Sinema
22 Nisan´dan itibaren Kopenhag Park Bio ve Aarhus Øst for Paradis sinemalarinda
Sinema düskunlerine müjde, artik Danimarka'da gösterime girecek filimlerin ne zaman ve nerde göterilecegini bu sayfadan takip edebilirsiniz.
| PIYASALAR | ||||
| IMKB | 25.78 | -45 |  |
|
| Dolar | 1,347 | 1,348 |  |
|
| Euro | 1,740 | 1,741 | |
|
| Altin | 18,53 | 18,56 | |
|