Ecevit's super site

Ara Motorlari Mail Bas sayfa yap

Ana Menu

Kurdi

Webmaster

Gûncel Haberler

Yeni Haberler
Sitemizde her zaman yeni haberler bulabilirsiniz.

»Kitap

»Sinema

»Galeri

»Son Haberler

Kürt Alfabesi (Latîn - Kurmancî - Bakur )

Kürt Alfabesi

Kürtler kendi özgür iradeleriyle olusmus tek bir siyasi yapilanma içinde yer almadiklari, parçalanmis olarak ayri devletlerin sinirlari içinde yasamak zorunda birakildiklari için tek bir alfabe kullanma olanagina kavusamamislardir.

Günümüzde Kürtler üç farkli albafe kullanmaktadirlar. Eski Sovyetler Birligi cumhuriyetlerinde yasayan Kürtler Kiril alfabesini, Iran ve Irak Kürdistani'ndakiler Arap alfabesini, Türkiye ve Suriye Kürdistani ile Avrupa'da yasayan Kürtler Latin alfabesini temel alan birer alfabe kullanmaktadirlar.

Latin harflerini temel alan Kürtçe alfabe 31 harften olusur.
2.1 Büyük harfler (Tîpên girs)
A B C ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ç T U Û V W X Y Z

2.2 Küçük harfler (Tîpên hûr)

a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s s t u û v w x y z

Kürtçe alfabece karsilanan 31 sesten 8'i ünlü, 23'ü de ünsüzdür. 2.3 Kürtçe'de ünlüler (Dengdêrên zimanê Kurdî)
: a e ê i î o u û

2.4 Kürtçe'de ünsüzler (Dengdarên zimanê kurdî)

: b c ç d f g h j k l m n p q r s s t v w y x z

2.5 Uzun ünlüler (Dengdêrên dirêj): a ê î o û

2.6 Kisa ünlüler (Dengdêrên kurt) : e i u

Ünsüzler de dörde ayrilir :
Dudak ünsüzleri, ön damak ve dis ünsüzleri, damak ünsüzleri, arka damak ve girtlak ünsüzleri.

2.7 Dudak ünsüzleri (Dengdarên lêvan): b f m p v w

2.8 ön damak ve dis sessizleri (Dengdarên pidî û diranan): d l n r s t z

2.9 Damak ünsüzleri (Dengdarên ezmanê devî) : c ç j s y

2.10 Arka damak ve girtlak ünsüzleri (Dengdarên xidîkê û qirikê/gewriyê) : g k h q x

2.11 Kürtçe seslerin söylenisi

a- Türkçe'deki a gibi söylenir: - ala(bayrak), as(degirmen), astî(baris), anîn(getirmek)

b- Türkçe'deki b gibi söylenir: - ba(yel), bager (firtina), bav(baba), bac(vergi), bîne(getir), bûn(olmak)

c- Türkçe'deki c gibi söylenir: - can(can, ruh), cînar/cîran(komsu), cih(yer), cuda(ayri), cihê(ayri), car(kere, kez)

d- Türkçe'deki d gibi söylenir: - dê (anne), dayin/dan(vermek), diran(dis), dem(çag, zaman), dîn(delî, din), dev(agiz), dor(sira).

e- Türkçe'deki e gibi söylenir: - erê(evet), ewr(bulut), encam(sonuç), ez(ben), erzan(ucuz)

ê- Bu ses Türkçe'de yoktur. E ve i arasi bir ses verir- êl(oymak), êris(hücum), ês(agri), êvar(aksam), bêr(kürek), têr(tok), zêr(altin), nêr(erkek)

f- Türkçe'deki f gibi söylenir: - fen(hile), find(mum), ferheng(sözlük), ferman(emir, buyruk), fer(tek), fêrbûn(ögrenmek), firrîn(uçmak), firavîn(ögle yemegi)

g- Türkçe'deki g gibi söylenir: - germ(sicak), giran(agir), girîng(önemli), gir(tepe), girav(ada), gilî(sikayet), gazin(serzenis)

h- Türkçe'deki h gibi söylenir: - hêvî(umut), hîv/heyv(ay), hest(duygu), hêrs(öfke), hilm(nefes), hinar(nar)

i- Türkçe'deki i gibi söylenir: - ilm(ilim), birin(götürmek), mirin(ölmek), min(ben,benî, bana)

î- Türkçe'deki i'den yarim ses daha uzundur. "sair", Bab-i Ali sözcüklerindeki i sesi gibidir- în/înî(cuma), îro(bugün), evîn(ask), pîr (yasli, nine, pir).

j- Türkçe'deki j gibi söylenir: - jîn(hayat), jan(agri, sizi), jehr(zehir), jîr(zeki, akilli, becerikli), jêr(asagi), jor(yukari), jin(kadin), jibîr kirin(unutmak), jiber kirin(ezberlemek).

l- Türkçe'deki l gibi söylenir: - lêv(dudak), law(ogul), lib(tane), lîstik(oyun), lîstok(oyuncak), lorî(ninni), liv(hareket).

m- Türkçe'deki m gibi söylenir: - meriv(insan), mêr(koca, erkek, yigit), maç(öpücük), mar(yilan), masî(balik), mizgîn(müjde), mêvan(misafir).

n- Türkçe'deki n gibi söylenir: - nan(ekmek), nav(ad), navdar(meshur, ünlü), neyar(düsman), nîvro(ögle).

o- Türkçe'deki o gibi söylenir: - ox(oh), ode(oda), ol(din), dohn (yag), do/duh/duhî(dün).

q- Bu ses Türkçe'de yoktur. Genizden gelen kalin bir k sesi verir- qad(meydan), qalûn(pipo), qelî(kavurma), qermiçî/qerçimî(burusuk), qenc(iyi), qerras(degirmenci), qabqabik(takunya).

s- Türkçe'deki s gibi söylenir: - sal(yil), sar(soguk), serî(bas), sor(kirmizi), sarincok(buzdolabi), sersok(dus yeri, banyo).

s- Türkçede'ki s gibi söylenir: - sop(iz), sîv(aksam yemegi), sano(tiyatro) sores(devrim), sivan(çoban).

u- Türkçe'deki ü gibi söylenir: - guh(kulak), tu(sen), tu/çu(hiç), gund(köy), gur(kurt).

û- Türkçe'deki u gibi söylenir: - û(ve),tû(dut), pûk(tipi), bûk(gelin)

v- Türkçe'deki v gibi söylenir: - vala(bos), viyan(arzu), vir(burasi), virr(yalan), vebûn(açilmak), vêketin(yanmak, isildanmak).

w- Bu ses Türkçe'de yoktur, Arapçadaki "vav" harfi gibi telaffuz edilir- welat(vatan), werm(siskinlik), werîs(urgan), wilo(öyle), we(siz, sizi, size), ew(o, ona, onu).

x- Bu ses Türkçe'de yoktur. Arap alfabesindeki " " sesi gibi okunur. xemgîn(üzgün), xemsar(umursamaz), xwîn(kan), xwelî(toprak), xwir(kasinti), xwînsar(cana yakin olmayan), xwê(tuz).

y- Türkçe'deki y gibi söylenir: - yar(sevgili, dost), yekîtî(birlik), yek(bir), yeksem(pazar)

z- Türkçe'deki z gibi söylenir: - zîpik(dolu), zîrek(zeki, akilli), zirav(ince), zozan(yayla), zîv(gümüs), zarok(çocuk), ziving(kislak).

Kürtçe'deki ç k p r t seslerinin vurgulu ve vurgusuz olmak üzere iki tonu vardir. Bunlarin vurgusuz tonlari Türkçe'deki ç k p r t gibidir. Vurgulu tonlarinin ise Türkçe'de karsiliklari yoktur. Kimi dilbilimcileri bu seslerin ayri birer harfle karsilanmasini taleb ederler. örnegin eski Sovyet cumhuriyetlerindeki Kürtlerin kullandigi alfabede bu seslerin her bir tonuna karsilik ayri bir harf kullanilmaktadir. Çöyle ki: ç ç' k k' p p' r r' t t'

Ancak Latin harfleriyle yazilan Kürt alfabesinde yukaridaki 5 sessizin her iki tonu da ayni harfle karsilanmaktadir. Bazilari da sözkonusu sessizlerden vurgulu olanlardan biri; özellikle de vurgulu "r" sözcük arasina ya da sonuna geldiginde bunu çift harfle karsilamaktadirlar:

pirr(çok), gurr(gür), birrîn(kesmek) sözcüklerinde oldugu gibi.

Iki tonlu sözcüklere iliskin bazi örnekler:
ç:
k:
p:
t:
r:

vurgusuz

çar (dört)
çadir(çadir)
çi (ne)
ker(esek)
kêr(biçak)
par(pay)
pîr(pir, dede)
têr(tok)
tî(sussuz)
ta(sitma))
tû(tükürük)
tu(hiç)
pir(köprü) gur(kurt)
bivir(balta)
bir(götürdü)
vir(burasi)
gir(tepe)
gir(iri, büyük)
birîn(yara)

vurgulu

çar (örtü) çem(çay, nehir)
çêlek (inek)
ker(sagir, burada "r" de vurguludur)
kêr(yarar, beceri)
par(geçen sene)
pîr (yasli, ihtiyar, nine)
tîr (ok, oklava)
tîn(issi)
ta(iplik)
tû(dut)
tu(sen)
pir(çok) ya da pirr
gur(gür) ya da gurr
sur(esinti) ya da surr
tor(ag) ya da torr
vir(yalan) ya da virr
gir(kin, nefret) ya da girr
têr(büyük çuval) ya da têrr

birîn(kesmek) ya da birrîn

Ek açiklama:

1) Kürtçenin Soranca lehçesinde l harfinin de vurgulu ve vurgusuz olmak üzere çift tonu vardir. Arap harflerini temel alan Kürt alfabesinde bunu, vurgulu "lam"in üzerine "v" isareti koymakla karsilamaktadirlar.

2) Kürtçe'de Arapça'nin ve ondan gelen sözcüklerin etkisiyle sözkonusu ettigimiz 31 harften baska üç harf daha var ki bunlar Latin harflerini esas alan Kürt alfabesinde kullanilmamaktadir. Ancak kimi yerlerde sözkonusu harfler h'(h) x'(x) isaretiyle karsilanmakta Arapça bir sesin karsiligi olan"ayn" ise yerine göre/'i/ 'î/ 'u/ 'ê/ 'e/ 'û/ 'o/ 'a/ harfleriyle karsilanmaktadir.

Bunlara iliskin bir kaç örnek:

h':
x':
'E:
'i
'î:
'u:

h'ec (hac)
h'esab (hesap)
h'eyf (yazik)
H'esen(Hasan)
x'azî (gazi)
x'ulam (usak, köle)

x'afil (gafil)

'Elî (Ali)
'ilm (ilim)
sa'îr (sair)
'Umer (ömer)

tebî'et (doga)

Sözkonusu üç harf kullanilmadan yukaridaki sözcükler söyle yazilir: hec, hesab, heyf, xazî,Hesen, xulam, xafil, Elî, ilm, sair, Umer, tebîet

2.12 Büyük ve küçük harflerin kullanildigi yerler

Kürtçe'e dogru bir yazim için büyük ve küçük harfleri yerli yerinde kullanmak gerekir.

Büyük harflerin kullanilisi
1- Cümle her zaman büyük harfle baslar.

örnek: Ez Kurd im. Welatê min bindest e. Azadî daxwaza miletê min e.

2- özel sahis isimlerinin ilk harfi büyük yazilir.

örnek: Seyid Riza, Çêx Seîd, Melayê Cizîrî, Ahmedê Xanî, Azad, Dara, Maksîm Gorkî, Tolstoy v.s.

3- özel cografi isimlerin ilk harfi büyük yazilir.

örnek : Kurdistan, Tirkiye, Desta Kîkan, Geliyê Zîlan, Agirî, Firat, Dêrsim, Mehabad, Gundik, Cinêbir, Mars, Dinya, Roj, Hîv.

Ancak son üç sözcük cografi ya da astronomik bir terim olarak kullanilmadiklarinda küçük yazilirlar: dinya, roj, hîv/heyv

4- özel edebi ve sanat eserleri; dergi, gazete, kitap isimleri, madde adlari v.s. büyük harfle baslar.

örnek : Hawar, Ronahî, Armanc, Roja Medyayê, Mem û Zîn, Serefname, Kûla Eyfelê, Burca Diyarbekirê, Mona Lîsa v.s.

Ulus, dil, asiret v.s. adlarina iliskin sözcükler ve özel adlardan türemis sifatlar konusunda bugüne kadar bir görüs birligi saglanmis degil. Kimileri uluslarin, dillerin, asiretlerin v.s. özel isimleri oldugu için bu sözcüklerin büyük harfle baslamasi gerektigini belirtiyorlar.

örnegin: Kurd, Kurdî, Tirk, Tirkî, Ertûsî, Îzolî, Kîkî, Îngilîzî, Diyarbekirî, Serhedî Kimileri de sifat olduklari, bir ulusu, dili v.s. niteledikleri için bu sözcüklerin küçük harfle baslamasi gerektigini belirtiyorlar.

örnek: kurd, kurdî, tirk, tirkî, ertûsî, îzolî, kîkî, îngilîzî, diyarbekirî, serhedî v.s. Bu sözcükleri büyük harfle baslatanlar çogunluktadirlar. Biz de burada sözkonusu sözcüklerin bas harflerini büyük yazacagiz.

Gün, ay, yil gibi zaman isimleri küçük yazilir.
örnek: semî, yeksemî, çarsem, adar, gulan, îsal, par v.s.
Fakat bunlar özel bir günü, ya da olayi ifade ediyorlarsa bas harfleri büyük yazilir.
örnek: Yekê Gulanê, 21'ê Adarê (Cejna Newrozê) Serê Salê, (Sersal) 12'ê Îlonê, Qere çarsem v.s
Kisaltilmis sahis, kurum, anlasma adlari, kisaltilmis semboller de büyük yazilir. örnek: C. A. Bedirxan, BB(Brigitte Bardot), NATO, DYA (Dewletên Yekbûyî yên Amerîka), YS (Yekîtiya Sovyetan), FE (hesin), O (oksîjen)

---------------------------------------------------------------

Sahsen bu kitabi okuyan biri olarak size bunu kesinlikle tafsiye ederim.............

Bu sayfa Mûrad Cîwanin sayfasidir.........

Genis bilgiyi orda okuyabilirsiniz........

http://w1.638.telia.com/~u63802125/Xaneper/Hemsida

m.ciwan@telia.com
Türkçe açiklamali
Kürtçe Dilbilgisi
(Kurmancî Lehcesi)

Mûrad CIWAN

Bu çalisma daha önce kitap olarak hazirlandi
ve 1992 -de Jîna Nû yayinlari arasinda Stockholm´de yayinlandi.
Önünüzdeki internet sayfalarina alinmis olan yeni çalisma
bu kitabin gözden geçirilmis yayinidir. Kitabin internete elinisi tamamlanmamistir.

Içindekiler
Önsöz

1-Kürt dili
2-Kürt alfabesi
3- Sözcük(Peyv)
4- Isim(Nav)
5- Sifat(Hevalnav)
6- Zamir(Cînav)
7- Fiil(kar)1
8- Fiil(Kar)2
9- Edat(Daçek)
10- Zarf(hevalkar)
11- Baglaç(Gîhanek)
12- ünlem(Bangnîsan)
13- Sayi adlari(Hejmarnav)
14- Tamlamalar(Tarîfkarî)
15- Cümle(Komek/Hevok)1
16- Cümle(Komek/Hevok)2
17- Dipnotlar
18- Yararlanilan kaynaklar

Sponsorlar

Galeri

diyarbekir-iskence

btm-newroz8zx.jpg

Dilan.jpg

SeyxSaid.jpg

Kitap

Sinema

22 Nisan´dan itibaren Kopenhag Park Bio ve Aarhus Øst for Paradis sinemalarinda

Sinema düskunlerine müjde, artik Danimarka'da gösterime girecek filimlerin ne zaman ve nerde göterilecegini bu sayfadan takip edebilirsiniz.

PIYASALAR
IMKB	25.78	-45
Dolar	1,347	1,348
Euro	1,740	1,741
Altin	18,53	18,56